۳ کشور اروپایی به سازمان ملل گفتند آماده فعال کردن مکانیسم ماشه هستند
شمارش معکوس بازگشت تحریمهای ایران؛ سه قدرت اروپایی به سازمان ملل اعلام آمادگی کردند
مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی در حال فعال شدن است
فایننشال تایمز گزارش داد که سه کشور اروپایی فرانسه، آلمان و بریتانیا در نامهای رسمی به شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل اعلام کردهاند در صورت بازنگشتن جمهوری اسلامی به مذاکرات، آماده فعالسازی «مکانیسم ماشه» هستند؛ اقدامی که به بازگشت خودکار تحریمهای شورای امنیت منجر خواهد شد.
وزیران امور خارجه این سه کشور، موسوم به «E3»، روز سهشنبه ۲۱ مرداد در این نامه هشدار دادهاند که در صورت عدم اقدام تهران، تحریمها به شکل خودکار از سر گرفته میشود. آنان تأکید کردهاند که برای جلوگیری از این روند، تا پایان ماه جاری میلادی فرصت دادهاند.
به گفته فایننشال تایمز که نسخهای از این نامه را مشاهده کرده، در متن آن آمده است: «اگر ایران تا پایان اوت ۲۰۲۵ حاضر به دستیابی به راهحل دیپلماتیک نباشد یا از فرصت تمدید استفاده نکند، E3 آماده فعالسازی مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها است.»
این نامه خطاب به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، و شورای امنیت نوشته شده و به امضای ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، و دیوید لمی، وزیر امور خارجه بریتانیا رسیده است.
ارسال این نامه کمی بیش از دو ماه پس از حمله آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران و در بازهای انجام شده که تنها دو ماه از مهلت باقیمانده این کشورها برای فعال کردن مکانیسم ماشه بر اساس توافق هستهای ۲۰۱۵ موسوم به برجام، باقی مانده است.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل و سایر مقامات حکومتی تاکنون به این نامه واکنشی نشان ندادهاند.
ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ و در نخستین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ از توافق هستهای خارج شد؛ توافقی که در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما میان تهران و قدرتهای جهانی منعقد شده بود و در قبال رفع تحریمها، محدودیتهای سختگیرانهای بر برنامه هستهای ایران اعمال میکرد.
بر اساس توافق موجود، تحریمهای سازمان ملل در ۱۸ اکتبر پایان مییابد، مگر آنکه یکی از طرفهای باقیمانده یعنی بریتانیا، آلمان، فرانسه، روسیه یا چین، «مکانیسم ماشه» را برای بازگرداندن خودکار تحریمها فعال کند.
ماه گذشته، سه کشور اروپایی در جریان مذاکراتی در ترکیه به جمهوری اسلامی پیشنهاد دادند که در صورت موافقت تهران با ازسرگیری گفتوگو با ایالات متحده و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیش از ماه سپتامبر، مهلت تعیینشده تا پایان اوت تمدید خواهد شد.
با این حال، یک دیپلمات غربی این مذاکرات را «دشوار» توصیف کرد و سه کشور اروپایی روز سهشنبه ۲۱ مرداد اعلام کردند که پیشنهادشان «بدون پاسخ» باقی مانده است.
وزیران امور خارجه اروپا در نامه خود به سازمان ملل تصریح کردند که تمدید محدود مهلت، فرصت بیشتری برای دستیابی به توافق هستهای تازه فراهم میآورد، در حالی که امکان بازگرداندن تحریمها بهمنظور جلوگیری از گسترش فعالیتهای هستهای همچنان محفوظ خواهد ماند.
پس از نشست استانبول در ماه ژوئیه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگو با فایننشال تایمز هشدار داد که اروپا «هیچ مبنای حقوقی یا اخلاقی» برای فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریمها ندارد و در صورت چنین اقدامی، تهران قدرتهای اروپایی را از مذاکرات آتی کنار خواهد گذاشت.
او تأکید کرد: «مکانیسم بازگشت تحریمها دیگر اهمیت چندانی ندارد.»
در هفتههای اخیر، مقامات مختلف جمهوری اسلامی بارها تأکید کردهاند که اجرای مکانیسم ماشه بیش از آنکه اثر عملی داشته باشد، جنبه روانی دارد.
با این حال، وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در نامهای محرمانه به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ کشور هشدار داده است که فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند به توقف فروش نفت، بروز بحرانهای گسترده اقتصادی و امنیتی، افزایش نرخ بیکاری و تشدید نارضایتیهای اجتماعی منجر شود.
در این نامه که روز دوشنبه ۲۰ مرداد ارسال شده، با اشاره به تحرکات اخیر ایالات متحده و سه کشور اروپایی، از نهادهای اقتصادی «حساس» خواسته شده است تا در برابر سناریوی فعال شدن این سازوکار، آمادگی کامل داشته باشند.
وزیران امور خارجه سه کشور اروپایی نیز در نامه خود تأکید کردهاند که از نظر حقوقی «کاملاً شفاف و بدون ابهام» حق بازگرداندن تحریمها را دارند، چرا که جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۹ «بهصورت عمدی» از تعهدات خود در توافق هستهای عدول کرده است.
تهران اعلام کرده است که همچنان آماده گفتوگو با دولت ترامپ میباشد.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، روز سهشنبه ۲۱ مرداد اعلام کرد که جمهوری اسلامی در «شرایط مناسب» حتی آماده است بهطور مستقیم با ایالات متحده وارد مذاکره شود.
عارف اظهار داشت: «به طرف مذاکرهکننده اعلام کردهایم که آمادگی اعتمادسازی داریم، اما گویا خود را به تغافل زده است. کشور در شرایط متعادل آمادگی مذاکره دارد، زیرا مذاکره ابزاری برای حفظ منافع دو طرف است و نباید بهصورت یکجانبه دیکته شود.»
همچنین، عباس عراقچی پیشتر تصریح کرده بود که جمهوری اسلامی خواستار دریافت تضمینهایی از سوی واشینگتن مبنی بر عدم حمله به کشور در جریان مذاکرات آتی و اجرای «اقدامات اعتمادساز» از جمله جبران خسارات جنگی توسط آمریکا است.
مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که تهران در صورت لغو تحریمها آمادگی دارد محدودیتهای هستهای را «برای مدتی مشخص» بپذیرد.
او در گفتوگو با رسانه ژاپنی «کیودو» توضیح داد که جمهوری اسلامی حاضر است در ازای لغو تحریمهای آمریکا با اعمال محدودیتهای «موقت» بر برنامه هستهای خود موافقت کند، اما توقف کامل غنیسازی را خط قرمز خود میداند.
تختروانچی افزود که تهران میتواند بهعنوان بخشی از یک «توافق برد-برد و منصفانه» در زمینه ظرفیت و سقف غنیسازی «انعطافپذیری» نشان دهد.
جمهوری اسلامی در ماه ژوئن اعلام کرد همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را متوقف کرده است. در جریان جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، آژانس نیز بازرسان باقیمانده خود را از ایران خارج کرد.
ماسیمو آپارو، معاون مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز دوشنبه پس از گفتوگو با مقامات جمهوری اسلامی درباره «نحوه تعامل آژانس و ایران در شرایط جدید» تهران را ترک کرد. آژانس تاکنون درباره نتیجه این سفر اظهارنظری نکرده است.
با این حال، عباس عراقچی یک روز پیش از سفر آپارو به تهران اعلام کرده بود که در این سفر، مذاکراتی درباره چارچوب جدید همکاری بر مبنای قانون مجلس شورای اسلامی انجام خواهد شد.
او تأکید کرد که تا پیش از دستیابی جمهوری اسلامی و آژانس به یک چارچوب تازه، هیچ برنامهای برای بازرسی یا بازدید از تأسیسات هستهای ایران وجود نخواهد داشت.
