سرنوشت رژیم دمشق برای مسکو و تهران مهم است زیرا رهبر آن ممکن است تنها مستبدی نباشد که باید سرنگون شود

بشار اسد سقوط کند، پوتین و خامنه‌ای می توانند بعدی باشند

حمله برق آسا توسط شورشیان سوری که باعث شد آنها کنترل حلب، دومین شهر سوریه را به دست بگیرند، نمونه ای کلاسیک از این است که چگونه قانون پیامدهای ناخواسته می تواند باعث ایجاد تغییرات چشمگیر در چشم انداز جهانی شود.

با این همه آشفتگی در خاورمیانه، جنگ داخلی طولانی مدت سوریه که در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، به چیزی شبیه به یک نمایش فرعی تبدیل شده و این در حالیست که بشار اسد، دیکتاتور سوریه به دلیل نقشش در کشته شدن حدود ۵۰۰۰۰۰ نفر در جریان درگیری و مجبور کردن نیمی از جمعیت ۲۵ میلیونی این کشور به ترک خانه های خود به جنایات جنگی متهم شده است.

در حالی که سوریه شایسته ذکر گاه و بیگاه در چارچوب وسیع‌تر از عملیات نظامی وحشیانه اسرائیل علیه گروه‌های تروریستی مورد حمایت جمهوری اسلامی در غزه و لبنان بود، اما معمولاً پس از آن بود که این کشور قربانی آسیب‌های جانبی می‌شد. یکی از موارد بمباران اسرائیل در آوریل به کنسولگری رژیم ایران در دمشق بود که به عنوان مرکز طراحی عملیات تروریستی عمل می کرد.

در مورد خود رژیم، دغدغه اصلی آن جلوگیری از کشاندن اسد به عملیات نظامی اسرائیل علیه حزب الله در جنوب لبنان بوده است. با توجه به اینکه بیشتر تسلیحات این گروه تروریستی از جمهوری اسلامی از طریق فرودگاه دمشق ارسال می شود، این کار آسانی نیست.

ناامیدی اسد از دخالت نکردن در یک درگیری نظامی مستقیم با اسرائیل به این معنی است که رژیم او تمایلی به اقدام در هنگام حمله هواپیماهای جنگی اسرائیل به اهدافی در خاک سوریه نداشته است. پافشاری اسد بر بی طرف ماندن در جنگ اسرائیل با حزب الله حتی باعث شد که دولت بایدن به فکر بازگرداندن روابط با رژیم در ازای پایان دادن به اتحاد دیرینه دمشق با رژیم ایران باشد.

پس از تسخیر غیرمنتظره اپوزیسیون سوریه از حلب و همچنین سایر مناطق شمال سوریه، اکنون باید چنین ملاحظات دیپلماتیکی مورد توجه قرار گیرد. این تحول در یک سکته مغزی، رژیم اسد را دوباره در بحران فرو برد.

حدود یک دهه پیش، آخرین باری که دیکتاتور سوریه با چشم انداز واقعی سرنگونی مواجه شد، رژیم او با حمایتی که از متحدانش در تهران و مسکو دریافت کرد، نجات یافت.

رژیم ایران حفظ اسد در قدرت را برای ادامه تلاش های خود برای گسترش شاخک های تروریستی خود در سراسر جهان عرب حیاتی می دانست. در همین حال، کرملین، که روابط نزدیکش با دمشق به دوران شوروی بازمی‌گردد، مایل بود پایگاه‌های خود در سوریه، به‌ویژه تأسیسات دریایی در طرطوس، تنها پایگاه عملیاتی نیروی دریایی روسیه در دریای مدیترانه را حفظ کند.

تصمیم ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، که به دستور جمهوری اسلامی برای مداخله نظامی در سوریه گرفته شد، به تغییر جریان درگیری به نفع اسد کمک کرد. بمب‌افکن‌های روسیه پایگاه‌های شورشیان را در شهرهایی مانند حلب ویران کردند.

متأسفانه برای اسد، بعید است که این متحدان دوباره در مقیاسی مشابه به نجات رژیم او بیایند، به ویژه به دلیل تغییراتی که در چشم انداز ژئوپلیتیک جهانی طی یک سال گذشته یا بیشتر رخ داده است.

خسارات ویرانگری که ارتش روسیه از زمان حمله پوتین در فوریه ۲۰۲۲ در اوکراین متحمل شده است به این معنی است که مسکو در موقعیتی نیست که منابع گرانبها را برای حفظ اسد در قدرت منحرف کند. گروه نظامی روسیه در سوریه به طور قابل توجهی نسبت به سال ۲۰۱۵ کاهش یافته است، زیرا نیروها در جبهه اوکراین مستقر شده اند.

جمهوری اسلامی نیز پس از خسارات عظیمی که حماس و حزب الله به ترتیب در غزه و لبنان متحمل شده اند، تحت فشار شدید قرار گرفته است. در حالی که تهران متعهد به حمایت از اسد شده است، یافتن ابزاری برای انجام این کار با توجه به تلفات نیروی انسانی عظیمی که حزب الله در ماه های اخیر متحمل شده است، مشکل ساز خواهد بود.

مواضع تضعیف شده رژیم ایران و روسیه بدون شک بر زمان تصمیم شورشیان برای شروع حمله به حلب تأثیر گذاشت. آنها می‌دانستند که بدون حمایت تهران و مسکو، نیروهای اسد برای دفاع از خود تلاش خواهند کرد.

دسیسه‌های رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، که دستور کار اسلام‌گرایانش بازسازی افتخارات امپراتوری عثمانی است، یکی دیگر از ملاحظات مهم در درام در حال وقوع در شمال سوریه است.

اردوغان به شدت با ایجاد منطقه کردهای تحت حمایت آمریکا در مرز سوریه مخالف است. این در نتیجه کارزار برای از بین بردن به اصطلاح خلافت داعش در شمال سوریه ایجاد شد. اردوغان با حمایت از شورشیان قصد دارد هدف نهایی کردها را برای ایجاد دولت خود از مسیر خارج کند و در عین حال رژیم سکولار اسد را نیز تحت فشار قرار دهد.

اینکه این معمای بسیار پیچیده ژئوپلیتیکی در نهایت چگونه آشکار می شود، هم به برنامه خود شورشیان بستگی دارد، از جمله اینکه آنها به چه مقدار از خاک سوریه به دنبال فتح هستند و هم به توانایی اسد و متحدانش برای نجات رژیم از فروپاشی.

سقوط اسد قطعا یک فاجعه استراتژیک بزرگ برای روسیه و رژیم ایران خواهد بود. از نظر پوتین، از دست دادن دسترسی به پایگاه‌های نظامی روسیه در سوریه تنها به تحقیرهایی می‌افزاید که نیروهایش قبلاً در اوکراین متحمل شده‌اند، در حالی که خسارات سنگینی که متحدان تروریست جمهوری اسلامی قبلاً در غزه و لبنان متحمل شده‌اند با سرنگونی اسد همراه می‌شود.

روسیه و رژیم ایران به شدت امیدوار خواهند بود که بتوانند بار دیگر به نجات اسد برسند. ناکامی در انجام این کار می تواند عواقب عمیقی نه تنها برای دیکتاتور سوریه، بلکه برای رژیم های مستبد مسکو و تهران داشته باشد.