اسرائیل گزینه حمله دوباره به ایران را بررسی میکند
دولت ترامپ تحریمهای اسنپبک را بهعنوان ابزاری کلیدی برای فشار میبیند
اسرائیل گزینه حمله دوباره به ایران را بررسی میکند: تحریمهای اسنپبک
موج تازهای از تحریمهای سختگیرانه بینالمللی سیاست جمهوری اسلامی را به لرزه انداخته و اقتصادی را که پیشتر نیز با مشکل دستوپنجه نرم میکرد، بیش از پیش تضعیف کرده است؛ در حالی که نگرانیها در میان متحدان آمریکا در منطقه از احتمال قریبالوقوع بودن دور تازهای از حملات هوایی اسرائیل به ایران رو به افزایش است.
دولت ترامپ میگوید تحریمهای سازمان ملل که کشورهای اروپایی نیز با نزدیک شدن به یک مهلت طولانیمدت با آن موافقت کردند، برای تحت فشار قرار دادن جمهوری اسلامی و بازگرداندن آن به میز مذاکره درباره برنامه هستهای ضروری است. اما متحدان آمریکا نگراناند که این رویکرد خطرناک باشد و منطقه را وارد چرخه تازهای از درگیری کند.
«این یک قمار خطرناک است»، ولی نصر، استاد مطالعات خاورمیانه و روابط بینالملل در دانشکده مطالعات بینالمللی پیشرفته دانشگاه جانز هاپکینز گفت. او افزود: هرچه جمهوری اسلامی و آمریکا بیشتر در بازگشت به گفتوگو تعلل کنند، احتمال درگیری دوباره افزایش خواهد یافت. و اکنون که تحریمهای «اسنپبک» دوباره اعمال شدهاند، ممکن است ماهها طول بکشد تا دو طرف بار دیگر وارد مذاکره شوند.
نصر گفت: «اصل ماجرا این است: اگر ایالات متحده واقعاً مذاکرات با ایران را آغاز کند، این بهطور عملی به معنای توقف درگیریها میان اسرائیل و ایران خواهد بود.»
یک مقام اروپایی که مانند چندین فرد دیگر حاضر به گفتوگو برای این گزارش تنها به شرط ناشناسماندن شد، گفت: «اعمال دوباره تحریمها گزینه ترجیحی ما نبود و تلاشها برای جلوگیری از تشدید تنش همچنان ادامه دارد. درِ دیپلماسی هنوز باز است و ما به راهحل نظامی برای بحران اشاعه باور نداریم.»
به گزارش واشنگتنپست بر اساس تصاویر ماهوارهای، ایران در ماههای پس از حملات به تأسیسات هستهای خود، ساختوساز در یکی از سایتهای مهم زیرزمینی را افزایش داده است؛ امری که نشان میدهد تهران ممکن است با احتیاط در حال بازسازی باشد. ایران همچنین تهدید کرده است که در صورت اعمال دوباره تحریمها، بازرسان هستهای را اخراج خواهد کرد و در مجلس، نمایندگان خواستار خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای شدهاند؛ اقدامی که بسیاری معتقدند مقدمهای برای تسلیحاتی شدن برنامه هستهای ایران خواهد بود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفته است اقدام نظامی بیشتر علیه ایران از زمان توافق آتشبس میان دو طرف، همچنان روی میز بوده است. این هفته نیز مقامات اسرائیلی به رسانههای داخلی اعلام کردند که در حال بررسی حملات بیشتر هستند.
به نشانهای از تشدید تنشهای منطقهای، رسانههای داخلی ایران گزارشهای منابع آزاد درباره اعزام نفتکشهای سوخترسان آمریکایی به منطقه را بازتاب دادند و نوشتند این خبر همزمان شده است با اظهاراتی مبنی بر اینکه هدف از تحریمهای اضافی «هموار کردن مسیر برای تهدیدهای نظامی» است.
اظهاراتی از این دست بهویژه برای متحدان آمریکا در خاورمیانه نگرانکننده است. یک مقام ارشد دولت عربی نزدیک به دولت ترامپ گفت: «امروز منطقه نمیتواند دوباره وارد جنگ ایران و اسرائیل یا سایر جنگهای دو سال گذشته شود. هزینه آن بسیار بالاست.» او افزود که به همتایان آمریکایی خود توصیه میکند «کاهش تنش» تنها راهحل جایگزین است.
اما به گفته یک مقام آمریکایی مطلع از سیاستهای دولت، دولت ترامپ بر این باور است که اکنون زمان افزایش فشار است و تحریمهای ماشهای «فضا را برای یک راهحل دیپلماتیک فراهم خواهد کرد.»
این فشار با هدف ترغیب ایران به پذیرش چهار شرط سخت بهعنوان مبنای مذاکرات جدید اعمال میشود: مذاکرات باید «جدی» و مستقیم باشد، تهران باید با صفر شدن غنیسازی مواد هستهای و محدودیت در برنامه موشکی خود موافقت کند و همچنین تأمین مالی نیروهای نیابتیاش را متوقف نماید. چنین شروطی از مهمترین موانع در دور پیشین مذاکرات بودند و ایران به احتمال زیاد آنها را از همان ابتدا غیرقابلقبول تلقی خواهد کرد.
مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی امسال طی دو ماه، پنج دور گفتوگو برگزار کردند، اما نتوانستند هیچ پیشرفتی در جهت دستیابی به توافق به دست آورند. یک مقام آمریکایی گفت دولت ترامپ معتقد است دلیل این عدم پیشرفت آن بود که ایرانیها «جدی نبودند» و تیم مذاکرهکننده آنها اختیار لازم برای رسیدن به توافق را نداشت. این مذاکرات پس از حمله اسرائیل به ایران در ۱۳ ژوئن متوقف شد.
در پی آن، جنگی ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل درگرفت که تنها یک دور حمله آمریکا به سایتهای هستهای ایران نیز در آن صورت گرفت. این جنگ با توافقی شکننده برای آتشبس پایان یافت؛ توافقی که با میانجیگری دولت ترامپ حاصل شد، اما هیچ سند مکتوب، سازوکار نظارتی یا مسیر دیپلماتیک برای دستیابی به صلح پایدار در بر نداشت. حتی هنگام اعلام آتشبس، نتانیاهو تهدید به درگیری مجدد کرد و گفت: «ما هیچ قصدی برای برداشتن پای خود از روی پدال نداریم.»
نتانیاهو هفته گذشته در سخنرانی خود در سازمان ملل گفت: «نباید اجازه دهیم ایران توانمندیهای نظامی هستهای خود را بازسازی کند. ذخایر اورانیوم غنیشده ایران باید از بین برود.»
شرکای آمریکا در خلیج فارس بهویژه آسیبپذیر هستند. این منطقه مملو از پایگاههای نظامی آمریکا است؛ از جمله در بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی. پس از حملات آمریکا در ژوئن، ایران با حمله موشکی به یک پایگاه هوایی آمریکا در قطر پاسخ داد.
از آن زمان، تنشها کاهش نیافته است: حمله اخیر اسرائیل به مقامات حماس در دوحه در اوایل ماه جاری، نگرانیها در خلیج فارس را درباره تمایل ظاهری اسرائیل به انجام حملات غیرقابلپیشبینی—even در صورتی که به بیثباتی روابط منطقهای منجر شود—افزایش داده و پرسشهای تازهای درباره کارآمدی «چتر امنیتی» آمریکا برانگیخته است.
سالهاست اسرائیل به عملیاتهای نظامی پراکنده علیه حماس در غزه عنوان «چمنزنی» داده است؛ عبارتی که به گفته منتقدان، توجیهی برای عملیاتهای نظامی بیپایان و بدون اهداف راهبردی بوده است. و در لبنان نیز، پس از آتشبس با حزبالله، اسرائیل همچنان به حملات در جنوب این کشور ادامه داد.
تحریمهای اسنپبک سازمان ملل که از آخر هفته اجرایی شدند، شامل تحریم تسلیحات متعارف، ممنوعیت غنیسازی اورانیوم، محدودیتهای مربوط به برنامه موشکی بالستیک ایران، همچنین ممنوعیتهای سفر و مسدود شدن داراییها هستند.
این محدودیتها در چارچوب توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که میان تهران، دولت اوباما و سایر کشورها مذاکره و امضا شده بود، لغو شده بودند. بازاعمال آنها یکی از آخرین باقیماندههای آن توافق را از میان برداشته است؛ توافقی که دونالد ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوریاش آمریکا را از آن خارج کرد.
مقامات ایرانی تأثیر تحریمهای جدید را کماهمیت جلوه دادهاند. رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، هفته گذشته در جمع خبرنگاران در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک گفت: «واقعیت اقتصادی این است که ما طی ۴۵ سال گذشته تحت تحریم بودهایم؛ اگر بتوانیم اختلافات خود را حل کنیم، ظرفیت عبور از بخش عمدهای از بحران فعلی را داریم.»
پزشکیان افزود ایران همچنان آماده گفتوگو است، اما هشدار داد که رابطه با آمریکا آسیب دیده است: «دیوار بیاعتمادی میان ما و آمریکاییها بسیار ضخیم و بلند است.»
پس از بازاعمال تحریمها، ارزش پول ایران به رکورد دیگری رسید و به بیش از ۱,۱۰۰,۰۰۰ ریال در برابر دلار سقوط کرد و تورم را به شدت افزایش داد. در داخل ایران، پزشکیان به مقامات محلی گفت: «ایران زیر فشار تسلیم نخواهد شد.»
